طوفان فکری
چرا این ابزار
طوفان فکری بدنام شده و تا حد زیادی حق دارد، چون معمولاً بد اجرا می‌شود. جلسه‌ای که در آن پنج نفر به مدیر چشم دوخته‌اند تا او اول حرف بزند، طوفان فکری نیست.
قاعدهٔ اصلی یکی است: در مرحلهٔ تولید، قضاوت ممنوع. دلیلش ساده است: به‌محض اینکه یک ایده نقد شود، بقیه ایده‌های نامتعارفشان را به زبان نمی‌آورند؛ و ایدهٔ نامتعارف همان چیزی است که این جلسه برایش برگزار می‌شود.
قاعدهٔ دوم کمیت است. ایده‌های دیرتر معمولاً نوآورانه‌تر از ایده‌های اول‌اند، چون تا آن موقع جواب‌های بدیهی گفته شده‌اند.
پیش‌نیازها
- یک پرسش مشخص «چگونه می‌توانیم…؟». طوفان فکری روی یک موضوع کلی اتلاف وقت است.
- تسهیل‌گری که قاعدهٔ «قضاوت ممنوع» را حفظ کند، حتی وقتی مدیر آن را می‌شکند.
اجرا
- پرسش را روی تخته بنویسید و قواعد را بگویید ۵ دقیقه
قضاوت ممنوع، کمیت مهم است، ایدهٔ عجیب خوب است، روی ایدهٔ دیگران بسازید، یک نفر در یک زمان.
- اول جدا، بعد جمعی ۵ دقیقه
هرکس پنج دقیقه در سکوت برای خودش می‌نویسد. این کار جلوی اثر پرصداترین نفر را می‌گیرد و تنوع ایده‌ها را بیشتر می‌کند.
- بلند بخوانید و بسازید ۲۰ دقیقه
هرکس ایده‌هایش را می‌گوید و بقیه روی آن‌ها ایدهٔ تازه می‌سازند. تسهیل‌گر فقط یک کار دارد: هر قضاوتی را متوقف کند.
- وقتی ایده‌ها ته کشید، یک دور دیگر بخواهید ۱۰ دقیقه
بگویید «ده ایدهٔ دیگر». همین ده ایدهٔ آخر معمولاً جالب‌ترین‌اند، چون جواب‌های امن تمام شده‌اند.
- دسته‌بندی کنید، هنوز انتخاب نکنید ۱۰ دقیقه
انتخاب کار جلسهٔ بعد است؛ اگر همین‌جا انتخاب کنید، قاعدهٔ اول را شکسته‌اید.
مثال بالینی — رضایت‌مندی و انگیزش کارکنان
مدیر اول حرف زد و گفت: «به نظرم باید سامانهٔ تشویق راه بیندازیم.»
بقیهٔ جلسه دربارهٔ همان سامانه بود. هفت ایده تولید شد که همه نسخه‌هایی از یک چیز بودند.
پنج دقیقه نوشتن جداگانه، بعد خواندن
سی‌وچهار ایده در بیست دقیقه. ایدهٔ بیست‌ونهم این بود که گزارش مداخله‌های شبانه در پروندهٔ بیمار ثبت شود تا در ارزیابی دیده شود.
هیچ‌کس در پنج دقیقهٔ اول آن را ننوشته بود
از دل ایدهٔ کس دیگری ساخته شد؛ دقیقاً همان چیزی که قاعدهٔ «روی ایدهٔ دیگران بسازید» برایش وضع شده است.
دام‌های رایج
- شروع با حرف مدیر اگر بالادست اول حرف بزند، جلسه عملاً تمام شده است.
- قضاوت زودهنگام حتی جملهٔ «این قبلاً امتحان شده» کافی است تا جریان ایده‌ها قطع شود.
- طوفان فکری بدون پرسش مشخص روی یک موضوع کلی، ایده‌ها پراکنده و بی‌مصرف می‌شوند.
- توقف در ایدهٔ بیستم بهترین‌ها معمولاً بعد از آن می‌آیند، وقتی تیم دیگر جواب امن ندارد.
خروجی
- محصول: سی تا پنجاه ایدهٔ دسته‌بندی‌نشده، ثبت‌شده و بدون داوری.
- نشانهٔ آمادگی: دست‌کم پنج ایده داشته باشید که هیچ‌کس در پنج دقیقهٔ اول ننوشته بود.
- گام بعد: ورودی ماتریس ۲×۲ و رأی‌گیری نقطه‌ای.