دیدن مسئله
وقتی داده جمع می‌کنیم و مسئله را تعریف می‌کنیم
سوگیری دسترس‌پذیری
Availability Heuristicاتفاقی را که نمونه‌اش راحت‌تر به یادمان می‌آید، رایج‌تر از آنچه آمار نشان می‌دهد می‌پنداریم.
۰۲سوگیری تأیید
Confirmation Biasشواهدی را که با باورمان موافق است جست‌وجو می‌کنیم و می‌پذیریم، اما شواهد مخالف را نادیده می‌گیریم.
۰۳لنگر انداختن
Anchoringهنگام برآورد، بیش از حد به اولین عددی که شنیده‌ایم تکیه می‌کنیم؛ حتی اگر آن عدد به موضوع ربطی نداشته باشد.
۰۴اثر قاب‌بندی
Framing Effectاگر همان اطلاعات به شکل دیگری بیان شود، تصمیم ما نیز تغییر می‌کند.
۰۵نفرین دانش
Curse of Knowledgeوقتی چیزی را می‌دانیم، فراموش می‌کنیم که دیگران آن را نمی‌دانند و طوری توضیح می‌دهیم که گویی می‌دانند.
۰۶خطای اسناد اساسی
Fundamental Attribution Errorرفتار دیگران را به شخصیتشان نسبت می‌دهیم و نقش شرایطی را که در آن قرار داشته‌اند نادیده می‌گیریم.
۰۷واقع‌گرایی ساده‌لوحانه
Naive Realismبرداشت خود را عین واقعیت می‌دانیم و گمان می‌کنیم هر کسی که جور دیگری ببیند، یا بی‌اطلاع است یا مغرض.
۰۸اجماع کاذب
False Consensusگمان می‌کنیم بیشتر مردم با نظر و ترجیح ما موافق‌اند، در حالی که این‌طور نیست.
۰۹کلیشه‌سازی
Stereotypingویژگی‌ای را که به یک گروه نسبت می‌دهیم، بی‌آنکه فرد را بشناسیم، به همهٔ اعضای آن گروه تعمیم می‌دهیم.
۱۰همگن‌پنداری گروه بیرونی
Outgroup Homogeneity Biasاعضای گروه خودمان را متنوع می‌بینیم، اما اعضای گروه‌های دیگر را همه شبیه به هم فرض می‌کنیم.
۱۱توهم خوشه‌ای
Clustering Illusionدر داده‌های تصادفی الگو می‌بینیم و چند رخداد نزدیک به هم را نشانهٔ یک علت مشترک به شمار می‌آوریم.
۱۲نادیده‌گرفتن نرخ پایه
Base-Rate Neglectبه جزئیات یک مورد توجه می‌کنیم و فراموش می‌کنیم که آن وضعیت در کل جمعیت چقدر شایع یا نادر است.
۱۳سوگیری بازمانده
Survivorship Biasفقط موفق‌هایی را که باقی مانده‌اند بررسی می‌کنیم و شکست‌خورده‌ها را که دیده نمی‌شوند، از قلم می‌اندازیم.
۱۴بستن زودهنگام
Premature Closureهمین که به اولین توضیح قابل‌قبول می‌رسیم، جست‌وجو را متوقف می‌کنیم و احتمال‌های دیگر را بررسی نمی‌کنیم.
۱۵تلقین‌پذیری
Suggestibilityشیوهٔ طرح سؤال یا پیشنهاد دیگران، پاسخ و حتی خاطرهٔ ما را به سمت همان پیشنهاد سوق می‌دهد.
۱۶اثر بارنوم
Barnum (Forer) Effectتوصیفی کلی را که تقریباً دربارهٔ همه صدق می‌کند، توصیفی دقیق از خودمان یا کاربرمان می‌پنداریم.
۱۷سوگیری باور
Belief Biasدرستی یک استدلال را نه از روی منطق آن، بلکه از روی باورپذیری نتیجه‌اش می‌سنجیم.
تصمیم و انتخاب
وقتی میان راه‌حل‌ها و اولویت‌ها انتخاب می‌کنیم
گروه‌اندیشی
Groupthinkدر گروه برای حفظ هماهنگی تردیدمان را بیان نمی‌کنیم و تصمیمی گرفته می‌شود که کسی آن را نقد نکرده است.
۱۹اثر هم‌رنگی با جماعت
Bandwagon Effectچیزی را نه به دلیل شواهدش، بلکه فقط به این دلیل که افراد زیادی آن را پذیرفته‌اند، می‌پذیریم.
۲۰سوگیری اقتدار
Authority Biasفقط به دلیل جایگاه فرد صاحب‌مقام، به نظر او بیش از شواهد و استدلال اعتماد می‌کنیم.
۲۱اثر هاله
Halo Effectیک ویژگی برجستهٔ خوب یا بد، قضاوت ما را دربارهٔ دیگر ویژگی‌های همان فرد یا طرح هم تحت تأثیر قرار می‌دهد.
۲۲جانب‌داری از گروه خودی
In-Group Favoritismپیشنهاد و کار اعضای گروه خودمان را، فقط به این دلیل که خودی‌اند، مثبت‌تر از کار دیگران ارزیابی می‌کنیم.
۲۳اثر دانینگ-کروگر
Dunning–Kruger Effectدر زمینه‌ای که کم می‌دانیم، مهارت خود را بیش از واقع می‌پنداریم، چون کم‌دانی مانع دیدن خطاهایمان می‌شود.
۲۴سوگیری خوش‌بینی
Optimism Biasاحتمال موفقیت خود را بیشتر از واقع، و احتمال شکست و خطر را کمتر از واقع برآورد می‌کنیم.
۲۵سوگیری بدبینی
Pessimism Biasاحتمال شکست و پیامدهای بد را بیش از واقع برآورد می‌کنیم و به همین دلیل از اقدام دست می‌کشیم.
۲۶خطای برنامه‌ریزی
Planning Fallacyزمان و هزینهٔ یک کار را کمتر از واقع برآورد می‌کنیم، حتی اگر کارهای مشابه قبلی دیرتر تمام شده باشند.
۲۷سوگیری ریسک صفر
Zero-Risk Biasصفر کردن یک خطر کوچک را به کاهش خطری بزرگ‌تر ترجیح می‌دهیم، هرچند دومی از آسیب بیشتری پیشگیری می‌کند.
۲۸سوگیری ترک فعل
Omission Biasآسیبی را که از اقدام کردن ناشی می‌شود، بدتر از آسیب هم‌اندازه‌ای می‌دانیم که از اقدام نکردن ناشی می‌شود.
۲۹قانون پیش‌پاافتادگی
Law of Triviality (Bike-Shedding)برای بحث دربارهٔ موضوع‌های ساده و کم‌اهمیت، بیش از موضوع‌های مهم و پیچیده وقت صرف می‌کنیم.
۳۰خطای قمارباز
Gambler's Fallacyگمان می‌کنیم نتیجه‌های قبلی، احتمال رخدادی را که در واقع از آن‌ها مستقل است، تغییر می‌دهد.
۳۱سوگیری اتوماسیون
Automation Biasبه پیشنهاد سامانهٔ خودکار بیش از قضاوت خود اعتماد می‌کنیم و خطای آن را نمی‌بینیم.
۳۲آبشار دسترس‌پذیری
Availability Cascadeادعایی که بارها و در جاهای مختلف تکرار شود، فقط به دلیل همین تکرار، درست‌تر به نظر می‌رسد.
۳۳سوگیری نوآوری‌گرایی
Pro-Innovation Biasفرض می‌کنیم که هر نوآوری باید بی‌تغییر و همه‌جا پذیرفته شود و محدودیت‌ها و هزینه‌های آن را نمی‌بینیم.
۳۴اثر شخص سوم
Third-Person Effectگمان می‌کنیم تبلیغات و اطلاعات گمراه‌کننده بر دیگران اثر می‌گذارد، اما بر خود ما اثری ندارد.
پذیرش تغییر
وقتی نوآوری به سازمان می‌رسد و سازمان در برابر آن مقاومت می‌کند
سوگیری وضع موجود
Status Quo Biasوضع موجود را تنها به دلیل موجود بودنش ترجیح می‌دهیم و هر تغییری را، حتی اگر بهتر باشد، زیان می‌بینیم.
۳۶رفلکس زملوایس
Semmelweis Reflexشواهد تازه‌ای را که با روال و باورهای جاافتاده سازگار نیست، بدون بررسی رد می‌کنیم.
۳۷سندروم «اینجا ساخته نشده»
Not-Invented-Here Syndromeراه‌حلی را که بیرون از سازمان ساخته شده است، فقط به همین دلیل کم‌ارزش‌تر می‌دانیم و کنار می‌گذاریم.
۳۸مقاومت روان‌شناختی
Reactanceوقتی احساس کنیم که اختیارمان محدود شده است، در برابر آن خواسته مقاومت می‌کنیم؛ حتی اگر به سود خودمان باشد.
۳۹اثر معکوس
Backfire Effectگاهی در برابر شواهد مخالف، به‌جای تغییر نظر، بر باور قبلی خود پافشاری بیشتری می‌کنیم.
۴۰خطای هزینهٔ ازدست‌رفته
Sunk Cost Fallacyکاری را نه چون ادامه‌اش هنوز منطقی است، بلکه چون قبلاً برایش هزینه کرده‌ایم، ادامه می‌دهیم.
۴۱اثر ایکیا
IKEA Effectچیزی را که خودمان ساخته‌ایم، فقط به همین دلیل، بیش از ارزش واقعی‌اش ارزیابی می‌کنیم.
۴۲سوگیری خودخدمتی
Self-Serving Biasموفقیت‌هایمان را به توانایی خودمان و شکست‌هایمان را به شرایط و عوامل بیرونی نسبت می‌دهیم.
۴۳اسناد دفاعی
Defensive Attributionهرچه پیامد یک حادثه شدیدتر باشد، فرد درگیر را مقصرتر می‌دانیم؛ مگر اینکه او را شبیه خودمان ببینیم.
۴۴سوگیری پس‌نگری
Hindsight Biasپس از دانستن نتیجه، گمان می‌کنیم که آن نتیجه از ابتدا قابل پیش‌بینی بود و ما هم آن را می‌دانستیم.
۴۵بدبینی ساده‌لوحانه
Naive Cynicismگمان می‌کنیم که دیگران خودخواه‌تر از ما هستند و پشت کارهایشان انگیزه‌ای شخصی و پنهان دارند.
۴۶بخت اخلاقی
Moral Luckیک تصمیم یکسان را، بسته به اینکه از روی بخت به نتیجهٔ خوب برسد یا بد، درست یا نادرست می‌دانیم.
۴۷فرضیهٔ جهان عادلانه
Just-World Hypothesisفرض می‌کنیم هر کس سزاوار اتفاقی است که برایش افتاده و به همین دلیل، فرد آسیب‌دیده را مقصر می‌دانیم.
۴۸اثر تماشاگر
Bystander Effectوقتی افراد زیادی شاهد یک مشکل‌اند، هر کس کمتر احساس می‌کند که اقدام کردن وظیفهٔ خودش است.
۴۹اثر بنجامین فرانکلین
Ben Franklin Effectبه کسی که خودمان به او لطف کرده‌ایم نظر مثبت‌تری پیدا می‌کنیم؛ حتی بیشتر از کسی که به ما لطف کرده است.
۵۰نقطهٔ کور سوگیری
Bias Blind Spotسوگیری را در قضاوت دیگران به‌راحتی می‌بینیم، اما خودمان را کمتر از آن‌ها دچار سوگیری می‌دانیم.
سوگیری‌ای با این جست‌وجو پیدا نشد.
Concept and icons adapted from the “50 Cognitive Biases” infographic by TitleMax. Persian text and health-sector examples: Yas Clinical Innovation Center.